Nowelizacja ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę – nie tylko dla przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych
Czy jesteś gotowy na nowe obowiązki dotyczące bezpieczeństwa wody? Sprawdź, co zmienia nowelizacja ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę
Nowe przepisy, nowe wyzwania – i to nie tylko dla wodociągów. Nowelizacja ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę (UZZW)¹, wdrażająca unijną dyrektywę dotyczącą jakości wody przeznaczonej do spożycia², wprowadza fundamentalne zmiany w podejściu do bezpieczeństwa wody pitnej. Od teraz obowiązuje kompleksowe, oparte na analizie ryzyka podejście do kontroli jakości wody – na każdym etapie: od ujęcia, przez system dystrybucji, aż po wewnętrzne instalacje w budynkach. Co to oznacza w praktyce? Nowe obowiązki, terminy i kary – dla znacznie szerszego kręgu podmiotów niż dotychczas.
Kogo dotyczą nowe obowiązki? Naturalnie – przedsiębiorstw wodociągowych. Ale to dopiero początek. Nowelizacja poszerza krąg podmiotów zobowiązanych do działania o wszystkich dostawców wody (w tym hurtowych), a także – co może być zaskoczeniem – o szereg właścicieli i zarządców budynków.
Nie tylko wodociągi – nowa definicja „dostawcy wody”
Przed nowelizacją UZZW dotyczyła głównie przedsiębiorstw wodociągowych realizujących zadania własne gminy. Teraz ustawodawca wprowadził pojęcie dostawcy wody, obejmujące nie tylko te przedsiębiorstwa, ale także podmioty prowadzące hurtową sprzedaż wody oraz inne podmioty dostarczające wodę nadającą się do spożycia.
Co to oznacza w praktyce? Jeśli Twój podmiot korzysta z własnego ujęcia wody i dostarcza ją do kilku sąsiednich zakładów – nawet poza formalnym systemem zbiorowego zaopatrzenia – możesz zostać objęty obowiązkami typowymi dla przedsiębiorstw wodociągowych. Warto zweryfikować swoją sytuację prawną.
Nowelizacja nie zatrzymała się jednak w tym miejscu. Ponad wspomnianych dostawców wody wyróżnić należy jeszcze inne, mniej oczywiste, grupy podmiotów, których nowelizacja dotyka, nie z uwagi na powiązany z dostawą wody charakter prowadzonej działalności, ale z uwagi na bycie właścicielem lub zarządcą budynków: właścicieli i zarządców obiektów priorytetowych (definicja których to jest stosunkowo szeroka) oraz właścicieli i zarządców budynków mieszkalnych.
Przedsiębiorstwa wodociągowe – kluczowe terminy i obowiązki
Kluczowym nowym obowiązkiem dla przedsiębiorstw wodociągowych jako dostawców wody jest obowiązek przeprowadzenia oceny ryzyka:
- w obszarze zasilania ujęcia wody wykorzystywanego do poboru wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi;
- w systemie zaopatrzenia w wodę.
Uwaga na terminy! Pierwsza ocena ryzyka w obszarze zasilania ujęcia wody musi być przekazana organom do 31 grudnia 2026 r., a pierwsza ocena ryzyka w systemie zaopatrzenia – do 30 czerwca 2028 r. Dla dużych podmiotów to kwestia proceduralna, ale dla mniejszych przedsiębiorstw może stanowić poważne wyzwanie organizacyjne i kosztowe.
Oceny ryzyka nie są sporządzane „raz na zawsze” – należy je okresowo, nie rzadziej niż na 6 lat, przeglądać i w razie potrzeby aktualizować. UZZW przewiduje szczegółowe zagadnienia związane z oceną ryzyka, określając m.in. co powinny uwzględniać przeprowadzane oceny ryzyka oraz w jaki sposób ma być sporządzany raport podsumowujący. Oceny ryzyka służą następnie m. in. prowadzeniu monitoringu operacyjnego i stosowaniu środków kontroli ryzyka.
Oprócz obowiązków związanych z oceną ryzyka rozbudowano w UZZW także obowiązki związane z monitoringiem i badaniami jakości wody (częściowo przenosząc wcześniejsze rozwiązania z poziomu rozporządzenia na poziom UZZW). Rozszerzono aktualnie również zakres parametrów podlegających badaniu i rozbudowano wymogi wobec laboratoriów prowadzących badania jakości wody. Przewidziano w UZZW zasady reagowania na zagrożenia i podejmowania działań naprawczych.
Nowelizacja wprowadziła do UZZW także szereg mechanizmów współpracy między przedsiębiorstwami a organami administracji, zobowiązując przedsiębiorstwa do przekazywania organom szeregu informacji np. o nietypowych stężeniach monitorowanych parametrów czy o zidentyfikowanych ryzykach.
Istotnym obowiązkiem dla przedsiębiorstw jest też obowiązek przekazywania konsumentom określonych w UZZW informacji. Co ciekawe i, z perspektywy aktualnej sytuacji geopolitycznej budzące wątpliwości, dostawca wody powinien zapewniać konsumentom dostęp do raportu podsumowującego z oceny ryzyka w systemie zaopatrzenia w wodę, na stronie internetowej lub w aplikacji mobilnej. Raport ten powinien zaś zawierać informacje takie jak opis urządzeń i technologii stosowanych do ujmowania, uzdatniania, magazynowania lub dystrybucji wody czy wykaz zagrożeń i zdarzeń niebezpiecznych w systemie zaopatrzenia w wodę i informację o planowanych środkach kontroli ryzyka. Podejście takie budzi wątpliwości przedsiębiorstw, które wskazują, że dane takie mogą uwrażliwiać je na potencjalne ataki.
Ocena ryzyka w wewnętrznym systemie wodociągowym dla obiektów priorytetowych
UZZW, jak zaznaczono na wstępie, po nowelizacji nakłada obowiązki nie tylko na podmioty już na pierwszy rzut oka kojarzące się z odpowiedzialnością za bezpieczeństwo wody pitnej, ale i na szereg „zwykłych” właścicieli i zarządców nieruchomości. Ocenę ryzyka w wewnętrznym systemie wodociągowym mają przeprowadzić wszyscy właściciele/zarządcy obiektów priorytetowych.
Czym jest obiekt priorytetowy? To niemieszkalny obiekt, w którym więcej niż 50 osób dziennie jest narażonych na ryzyko związane z wodą – w szczególności budynek użyteczności publicznej lub obiekt przeznaczony do okresowego pobytu ludzi.
Ważne: Pojęcie budynek użyteczności publicznej jest znacznie szersze niż mogłoby się wydawać. Obejmuje nie tylko urzędy czy szpitale, ale także budynki biurowe, centra handlowe, hotele, obiekty sportowe i gastronomiczne³. Sprawdź, czy Twój obiekt nie podpada pod tę kategorię!
W praktyce więc obowiązek przeprowadzenia oceny ryzyka w wewnętrznym systemie wodociągowym dotyczyć będzie stosunkowo szerokiego grona podmiotów. Pierwszą taką ocenę ryzyka należy przekazać w terminie do dnia 30 czerwca 2028 r. UZZW precyzuje m.in. jej zakres, okresowość aktualizacji oraz osoby upoważnione do jej sporządzenia.
Właściciele i zarządcy budynków mieszkalnych – ograniczone, ale realne obowiązki
Kolejną grupą podpadającą pod nowe obowiązki z UZZW są właściciele i zarządcy budynków mieszkalnych (z wyłączeniem budynków mieszkalnych jednorodzinnych oraz budynków w zabudowie jednorodzinnej). Ustawodawca, dążąc do uniknięcia nadmiernego obciążania tych podmiotów, nie zdecydował się obciążyć ich obowiązkiem przeprowadzenia całej oceny ryzyka w wewnętrznym systemie wodociągowym. Nie oznacza to jednak, że nowelizacja w ogóle ich nie dotknęła.
Przede wszystkim właściciele i zarządcy budynków mieszkalnych zostali zobowiązani do przeprowadzenia „ogólnej analizy potencjalnych ryzyk związanych z wewnętrznymi systemami wodociągowymi zawierającą przynajmniej aktualny opis wewnętrznego systemu wodociągowego”, która powinna zawierać elementy określone w UZZW. W przypadku wykrycia w ramach tej analizy zagrożeń związanych z Legionellą lub ołowiem, organ sanitarny wydaje zalecenia dotyczące stosowania odpowiednich środków w celu wyeliminowania lub zmniejszenia ryzyka.
Sankcje
Nowelizacja wprowadziła do UZZW również kary pieniężne dla dostawców wody oraz właścicieli/zarządców obiektów priorytetowych za niewywiązanie się z nowych obowiązków. Co istotne, kary pieniężne nie są przewidziane dla właścicieli/zarządców budynków mieszkalnych.
Dostawca wody podlega karze pieniężnej m.in. za niewykonywanie badań jakości wody zgodnie z przepisami, nieprzekazywanie ocen ryzyka lub ich aktualizacji, nieprowadzenie wymaganych działań naprawczych, nieinformowanie konsumentów zgodnie z UZZW. Właściciel/zarządca obiektu priorytetowego może być zaś ukarany m.in. za niesporządzenie wymaganej oceny ryzyka czy niewykonywanie wymaganych badań Legionelli lub stężenia ołowiu.
Kary pieniężne dla dostawców wody mogą osiągnąć wartość do 60.000 zł, zaś dla właścicieli/zarządców obiektów priorytetowych – do 10.000 zł.
Podsumowanie
Nowelizacja nie tylko wprowadziła nowe obowiązki dla przedsiębiorstw wodociągowych, ale i zmieniła dotychczasowe podejście do bezpieczeństwa wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Aktualnie podkreślana jest konieczność dbania o jakość wody nie tylko na etapie jej dostarczania przez przedsiębiorstwo wodociągowe, ale w całym łańcuchu dostaw, aż do punktu czerpalnego, z którego woda jest w praktyce pobierana przez ludzi. Kierunek taki jest niewątpliwie słuszny, niemniej wiąże się on z dodatkowymi obowiązkami nie tylko dla podmiotów zajmujących się w swojej działalności dostawą wody, ale i dla szeregu właścicieli i zarządców budynków.
Nie wiesz, czy nowe przepisy Cię dotyczą? Potrzebujesz wsparcia w przygotowaniu oceny ryzyka lub ogólnej analizy ryzyka?
Nasz zespół ekspertów pomoże Ci zidentyfikować obowiązki, przygotować niezbędną dokumentację i uniknąć sankcji. Skontaktuj się z naszym Zespołem Projektów infrastrukturalnych – pomożemy Ci przejść przez nowe regulacje krok po kroku.
¹ Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 757 z późn. zm.).
² Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184 z dnia 16 grudnia 2020 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (dalej jako: „Dyrektywa”).
³ Zgodnie z § 3 pkt 6) rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1225, ze zm.) przez budynek użyteczności publicznej należy rozumieć „budynek przeznaczony na potrzeby administracji publicznej, wymiaru sprawiedliwości, kultury, kultu religijnego, oświaty, szkolnictwa wyższego, nauki, wychowania, opieki zdrowotnej, społecznej lub socjalnej, obsługi bankowej, handlu, gastronomii, usług, w tym usług pocztowych lub telekomunikacyjnych, turystyki, sportu, obsługi pasażerów w transporcie kolejowym, drogowym, lotniczym, morskim lub wodnym śródlądowym, oraz inny budynek przeznaczony do wykonywania podobnych funkcji; za budynek użyteczności publicznej uznaje się także budynek biurowy lub socjalny”. Ustawą z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 r. poz. 1847), która w tym zakresie zacznie obowiązywać 20 września 2026 r., wprowadzono bezpośrednio na poziom ustawowy definicję praktycznie pokrywającą się z tą dotychczasową.